Món Việt Ngon

Xứ núi đá, con dê và hũ mẻ…

Lẩu dê nhúng mẻ chua thanh kiểu Ninh Bình

Bản lẩu dê của đất Ninh Bình: thịt dê thái mỏng nhúng vào nồi nước lẩu chua dịu bằng mẻ — cơm ủ chua của bếp Bắc, ăn với cải xanh, rau cần và tía tô, càng ăn càng thấy nhẹ miệng.

  • 2 giờ 30 phút
  • 4 người ăn
  • Vừa
  • 5 bước

Bản nấu nhanh — cho người muốn vô bếp liền

Đọc 30 giây là nắm được cả món. Cần cặn kẽ hơn thì xem phần chi tiết bên dưới.

Cần có gì

  • Thịt dê 800 g — nửa thái mỏng để nhúng, nửa để nguyên miếng hầm
  • Xương heo 500 g — hầm 2 tiếng lấy nước ngọt nền
  • Mẻ (cơm ủ chua) 4 muỗng canh — lọc qua rây, chỉ lấy nước
  • Sả 4 cây · gừng 1 củ · riềng 1 khúc · hành tím 5 củ
  • Cà chua 3 trái · hành tây 1 củ
  • Rau nhúng — cải xanh, rau cần, tía tô · bún tươi
  • Chén chấm: chao tán hoặc tương bần + gừng băm + ớt

Trình tự 7 nhịp

  1. Bóp dê với gừng giã + rượu trắng, xả sạch, rồi chần qua nước sôi có gừng.
  2. Hầm xương heo 2 tiếng lấy nước dùng, vớt xương bỏ, giữ lại nước trong.
  3. Phi thơm sả gừng riềng hành, xào phần dê miếng cho săn, trút vào nồi nước dùng, hầm mềm.
  4. Lọc mẻ qua rây lấy nước, nêm vào từng chút một — chua dịu là dừng, đừng gắt.
  5. Thả cà chua bổ múi cau và hành tây cắt múi, nêm lại cho vừa.
  6. Phần dê còn lại thái lát mỏng ngang thớ, bày dĩa để nhúng tại bàn.
  7. Bắc nồi lên bếp giữa bàn — nhúng thịt tái, nhúng rau, chấm chao gừng, ăn với bún.
Đổ mẻ thẳng vào nồi mà không lọc là nồi lẩu đầy cặn lợn cợn, nhìn đục và ăn sạn. Hoà mẻ với chút nước dùng rồi lọc qua rây, chỉ lấy phần nước chua — bã bỏ đi.

Chuyện nồi lẩu miền Bắc

Cùng con dê, hai miền nấu ngược nhau

Vùng núi đá Ninh Bình nuôi dê thành đặc sản, và bếp Bắc thì có sẵn hũ mẻ chua. Nồi lẩu này là chỗ hai thứ đó gặp nhau: lấy mẻ làm chua nồi nước, để vị dê nổi lên trên một nền thanh chứ không nằm dưới một lớp béo. Miền Nam đi đường ngược hẳn — gặp thịt dê là nghĩ ngay tới chao: béo, đậm, thơm nồng.

Mẻ là cơm nguội ủ lên men, chua dịu và thơm mùi men gạo — thứ gia vị làm chua rất riêng của bếp Bắc, khác hẳn cái chua sắc của chanh hay giấm. Cái chua của mẻ đến sau, ở hậu vị, nên húp miếng nước lẩu thấy nhẹ miệng chứ không nhăn mặt.

Cách ăn cũng khác: thay vì hầm nhừ hết cả nồi, người ta chừa lại một phần thịt thái lát mỏng để nhúng tái ngay tại bàn. Lát thịt vừa chín tới, còn hồng ở giữa, mềm và ngọt — gắp ra chấm chao gừng, kèm cọng rau cần giòn sần sật.

Xách giỏ đi chợ

Nguyên liệu tươi rói

Bấm vào từng món khi đã bỏ vô giỏ — danh sách tự lưu lại, tắt trang mở lên vẫn còn. Chỉnh số người ăn, lượng nguyên liệu tự tính lại cho bạn.

Nấu cho
4 người
0/13 món

Thịt dê & nước dùng

4 món

Nồi nước lẩu

6 món

Rau nhúng & chén chấm

3 món

Vô bếp thôi!

5 bước ra nồi lẩu dê chua thanh

Việc nặng nhất là hầm xương, mà hầm xương thì chỉ tốn thời gian chứ không tốn tay. Chỗ cần để ý là lúc nêm mẻ — cho từng chút và nếm liên tục.

Tiến độ nấu
0/5 bước

Khử mùi thịt dê

20 phút
  • Bóp: bóp cả 800 g thịt với gừng giã + 3 muỗng canh rượu trắng trong 10 phút, xả nước thật sạch.
  • Chần: đun nồi nước sôi có vài lát gừng, chần thịt 2 phút, vớt ra xả nước lạnh, để ráo. Nước chần đổ bỏ.
  • Chia hai phần: phần miếng đem hầm, phần khối nạc đẹp cho vào ngăn đá 15 phút cho hơi cứng lại — lát nữa thái mới mỏng đều được.
Ướp lạnh khối thịt trước khi thái là mẹo chung của mọi món nhúng: thịt hơi đông thì dao đi ngọt, lát nào cũng mỏng như nhau, nhúng vào là chín cùng lúc.

Hầm xương lấy nước nền

90 phút
  • Chần xương heo qua nước sôi rồi xả sạch — bước này bỏ hết bọt bẩn, nước dùng mới trong.
  • Hầm xương với 2,5 lít nước, lửa liu riu 1,5 tiếng, hớt bọt trong 15 phút đầu.
  • Vớt bỏ xương, giữ lại phần nước trong.
Sôi bùng suốt buổi là nước đục ngầu, chua thế nào cũng không cứu được cái nhìn. Giữ sôi lăn tăn từ đầu tới cuối.

Xào thơm & hầm phần dê miếng

45 phút
  • Phi thơm hành tím băm, cho sả đập dập và riềng thái lát vào đảo tới khi dậy mùi.
  • Trút phần dê miếng vào xào săn mặt, rồi đổ hết vào nồi nước xương.
  • Hầm lửa nhỏ 40 phút tới khi miếng dê mềm mà còn thớ — xiên đũa thấy nhẹ tay nhưng chưa rã ra là được.

Nêm mẻ — cho từng chút, nếm liên tục

10 phút

Bước quyết định vị của cả nồi:

  • Hoà 4 muỗng canh mẻ với một muôi nước dùng nóng cho tan, rồi lọc qua rây — chỉ lấy phần nước, bã bỏ đi.
  • Rót nước mẻ vào nồi từng nửa muôi một, khuấy đều rồi nếm. Dừng lại khi thấy chua dịu ở hậu vị, chưa tới mức chua đầu lưỡi.
  • Thả cà chua bổ múi cau và hành tây cắt múi, nấu thêm 5 phút cho cà chua mềm ra màu.
  • Nêm nước mắm và chút đường cho tròn vị. Nếm lần cuối: ngọt xương — chua mẻ — thơm sả riềng, ba tầng rõ ràng.
Mẻ mỗi hũ một độ chua, có hũ gắt gấp đôi hũ khác — nên không có con số đúng cho mọi nhà. Cứ cho ít rồi thêm; lỡ chua quá thì phải thêm nước và nêm lại từ đầu, mất công hơn nhiều.

Thái lát & dọn bàn

15 phút
  • Lấy khối thịt trong ngăn đá ra, thái lát thật mỏng ngang thớ, bày dĩa xếp vòng.
  • Chén chấm: tán chao với chút nước, thêm gừng băm và ớt — gừng trong chén chấm là chi tiết đặc trưng của món dê ngoài Bắc. Nhà nào quen tương bần thì dùng tương bần cũng đúng bài.
  • Bắc nồi lên bếp giữa bàn để sôi lăn tăn. Nhúng lát thịt chừng 15–20 giây, còn hồng giữa lát là gắp — nhúng lâu là dai.
  • Rau nhúng theo thứ tự: cải xanh trước, rau cần sau, tía tô thả cuối cùng ngay trước khi gắp cho khỏi mất mùi.

Nghe lời má dặn

6 bí quyết cho nồi lẩu chua dịu, thịt mềm

Nồi lẩu này chỉ có hai chỗ dễ hỏng — mùi dê và độ chua của mẻ. Nắm sáu điều dưới đây là xong cả hai.

Mẻ phải lọc, và phải nêm cuối

Hoà mẻ với nước nóng rồi lọc qua rây bỏ bã — nếu không thì nồi lẩu lợn cợn. Và nêm mẻ ở cuối cùng, sau khi thịt đã mềm: nước chua làm thớ thịt săn lại, nêm sớm là hầm mãi không mềm.

Riềng hợp thịt dê hơn gừng

Gừng dùng để khử mùi lúc sơ chế, còn riềng mới là thứ tạo mùi cho nồi lẩu. Riềng thơm hắc và ấm, đứng cạnh vị dê rất hợp — thiếu riềng thì nồi lẩu nhạt mùi hẳn đi một tầng.

Ướp lạnh rồi mới thái

Khối thịt để ngăn đá 15 phút cho hơi cứng thì thái mới mỏng đều được. Lát dày mỏng lộn xộn thì nhúng cùng lúc mà lát chín lát sống, lát dai lát mềm.

Nhúng đúng 15–20 giây

Lát thịt mỏng chỉ cần thoáng qua nước sôi. Còn hồng nhạt ở giữa lát là gắp — để lâu hơn là thớ co lại, dai và mất ngọt. Nhúng từng lát một, đừng thả cả dĩa vào nồi.

Bộ ba rau đúng bài

Cải xanh đắng nhẹ, rau cần giòn sần sật, tía tô thơm nồng — ba thứ này bổ khuyết cho nhau và đều hợp vị dê. Tía tô thả cuối, nhúng thoáng qua rồi gắp liền, để lâu là nát và mất mùi.

Không mua được mẻ thì làm sao

Hàng khô ngoài chợ hầu như đâu cũng có, hũ nhỏ dùng được lâu. Kẹt lắm thì thay bằng nước cơm rượu hoặc giấm gạo pha loãng thêm chút nước me — chua sẽ sắc hơn mẻ một chút, nên cho ít lại và nêm thật từ từ.

Tới giờ cơm rồi!

Nồi lẩu chua giữa bàn — ăn ngày trời trở lạnh

Nồi lẩu này hợp nhất với ngày trời se lạnh: nước chua thanh nóng hổi, gắp lát thịt vừa nhúng tái, cuốn cọng rau cần, chấm chén chao gừng. Ăn chậm, nhúng tới đâu ăn tới đó — món này không ai vội được.

Cuối bữa chan nước lẩu vào bún, húp một chén — lúc này nước đã đậm vị thịt và ngấm hết mùi sả riềng, ngon hơn hẳn lúc mới bắc lên. Nhớ chừa lại đủ nước cho khúc này.

Gỡ rối cho bạn

Hỏi nhanh — đáp gọn

Mấy thắc mắc hay gặp nhất khi nấu món này lần đầu.

Mẻ là gì, mua ở đâu, để được bao lâu?
Mẻ là cơm nguội ủ lên men, chua dịu và thơm mùi men gạo — gia vị làm chua quen thuộc của bếp Bắc, cũng chính là thứ tạo vị cho ốc om chuối đậu. Hàng khô ngoài chợ đâu cũng bán, hũ nhỏ. Để ngăn mát dùng được vài tháng, thỉnh thoảng cho thêm chút cơm nguội là mẻ nuôi tiếp.
Sao không hầm nhừ hết chỗ thịt cho tiện?
Hầm hết thì mất đúng cái hay của món. Phần miếng hầm cho nồi nước có chất và có miếng thịt mềm để gắp; phần lát mỏng nhúng tại bàn mới cho được cái mềm ngọt còn hồng giữa lát. Hai kết cấu trong một nồi, đó là lý do món này gọi là "nhúng".
Nồi lẩu chua quá rồi, chữa sao?
Thêm nước dùng nóng cho loãng ra, rồi nêm lại chút đường và nước mắm cho cân. Thả thêm hành tây cắt múi cũng kéo vị ngọt lên khá nhiều. Lần sau nhớ rót mẻ từng nửa muôi một và nếm sau mỗi lần.
Thịt dê nhúng bị dai — sai chỗ nào?
Hai chỗ: thái dọc thớ thay vì ngang thớ, hoặc nhúng quá lâu. Thái ngang thớ để cắt đứt sợi cơ, và nhúng đúng 15–20 giây rồi gắp ra — lát thịt còn hồng nhạt giữa là đúng độ, đừng chờ trắng hết.
Có cần riềng không hay bỏ được?
Bỏ được nhưng tiếc. Riềng là thứ cho nồi lẩu cái mùi ấm hắc rất hợp với thịt dê, gừng không thay được vì gừng cay và thanh hơn. Không có riềng tươi thì dùng riềng khô, ngâm nước ấm 15 phút cho mềm rồi thả nồi.
Nấu trước tới đâu được nếu đãi khách?
Làm trước hết phần nồi nước — hầm xương, xào thơm, hầm dê miếng — rồi tắt bếp. Phần mẻ và cà chua để nêm ngay trước khi dọn, còn thịt thái lát thì thái sát giờ và giữ trong ngăn mát. Khách tới chỉ việc bắc nồi lên bếp.

Bài đăng ngày