Món Việt Ngon

Bếp củi sau nhà, hai tám Tết…

Bánh tét đòn tròn gói lá chuối, cắt ra từng khoanh

Nếp cuộn quanh cột đậu xanh có miếng ba chỉ nằm giữa, gói lá chuối thành đòn tròn dài rồi luộc suốt đêm. Cắt ngang thành khoanh tròn dày cỡ đốt tay — mỗi khoanh là một vòng nếp trắng ôm vòng đậu vàng, chấm thịt hồng ở tâm.

  • 10 giờ (+ ngâm nếp và đậu 8 giờ)
  • 10 người ăn
  • Kỳ công
  • 4 bước

Bản nấu nhanh — cho người muốn vô bếp liền

Đọc 30 giây là nắm được cả món. Cần cặn kẽ hơn thì xem phần chi tiết bên dưới.

Cần có gì

  • Nếp 1 kg — ngâm 8 giờ, xóc muối, xào sơ với nước cốt dừa
  • Đậu xanh cà vỏ 400 g — ngâm 4 giờ, đồ (hấp) chín, nắm thành cột dài
  • Thịt ba chỉ 500 g — thái thanh dài, ướp muối tiêu hành 1 giờ
  • Lá chuối 10 tàu · dây lạt hoặc dây nylon 15 sợi
  • Nước cốt dừa 200 ml · muối 2 muỗng canh · tiêu 1 muỗng canh

Trình tự 5 nhịp

  1. Ngâm nếp 8 giờ, đậu 4 giờ. Xào nếp với nước cốt dừa và muối cho ráo, để nguội.
  2. Hấp đậu chín, tán mịn, nắm thành cột dài bọc quanh thanh thịt đã ướp.
  3. Trải lá chuối, rải nếp thành hình chữ nhật, đặt cột nhân dọc giữa, cuộn tròn lại.
  4. Gấp hai đầu, dựng đòn lên dằn cho chặt, buộc dây thành nhiều khoanh đều.
  5. Luộc 6–8 giờ, nước ngập đòn, châm nước sôi khi cạn. Vớt ra treo cho ráo.
Cuộn lỏng tay thì lúc luộc nếp nở ra làm đòn bánh phình chỗ này tóp chỗ kia, cắt khoanh ra méo và nhân lệch hẳn sang một bên. Cuộn xong phải dựng đòn xuống mặt bàn dằn vài lần cho nếp dồn đều rồi mới buộc.

Chuyện món ăn

Đòn tròn thì cắt tới đâu ăn tới đó, đó là cả cái lý của nó

Bánh tét miền Nam gói thành đòn tròn dài chừng hai gang tay, buộc dây thành nhiều khoanh đều nhau. Cắt ngang một nhát là ra một khoanh tròn, nhìn thấy đủ ba vòng: nếp trắng ở ngoài, đậu xanh vàng ở giữa, miếng thịt hồng nằm chính tâm.

Dáng đòn ấy không phải chuyện thẩm mỹ. Đòn bánh treo lên chỗ thoáng thì cắt tới đâu ăn tới đó, phần chưa cắt vẫn kín lá và để được thêm nhiều ngày. Trong tiết trời nóng của miền Nam, đó là cách giữ bánh khôn nhất mà không cần tủ lạnh.

Nếp làm bánh tét thường được xào qua với nước cốt dừa trước khi gói — khâu này miền Bắc không làm. Nếp xào ráo thì hạt săn, cuộn chặt tay hơn và khi luộc ít bị nhão; nước cốt dừa thì để lại vị béo thoảng trong từng khoanh, thứ mà ăn một miếng là nhận ra ngay đây là bánh miền Nam.

Nhân thì mỗi nhà một kiểu. Phổ biến nhất là đậu xanh với thịt ba chỉ. Miền Tây có bánh tét nhân chuối xiêm chín — cắt ra khoanh có vòng chuối tím sẫm ở giữa, ngọt và không có thịt nên để được lâu hơn. Cần Thơ thì nổi tiếng với bánh tét nhuộm lá cẩm, vỏ nếp lên màu tím. Cùng một cách gói, đổi ruột là ra một đòn bánh khác hẳn.

Xách giỏ đi chợ

Nguyên liệu tươi rói

Bấm vào từng món khi đã bỏ vô giỏ — danh sách tự lưu lại, tắt trang mở lên vẫn còn. Chỉnh số người ăn, lượng nguyên liệu tự tính lại cho bạn.

Nấu cho
10 người
0/10 món

Nếp

3 món

Nhân

4 món

Lá và dây

3 món

Vô bếp thôi!

4 bước ra thành phẩm để đời

Tiến độ nấu
0/4 bước

Ngâm, hấp đậu, ướp thịt

8 giờ

Làm tối hôm trước:

  • Nếp: Vo sạch, ngâm ngập nước lạnh 8 giờ. Vo lại, để ráo 30 phút.
  • Đậu xanh: Ngâm 4 giờ, hấp chín tới, tán mịn khi còn nóng, nêm chút muối và tiêu.
  • Thịt: Thái thanh dài cỡ ngón tay, ướp muối, 1 muỗng canh tiêu xay và hành tím băm. Để 1 giờ.
  • Lá chuối: Lau sạch hai mặt, hơ nhanh qua lửa cho lá mềm và ngả sang xanh sẫm, rồi lau khô. Cắt thành tấm dài chừng 40 cm.
Hơ lá là khâu người mới hay bỏ qua. Lá chuối sống rất giòn, cuộn tới nửa vòng là nứt dọc theo gân. Hơ qua lửa vài giây mỗi mặt là lá dai hẳn, cuộn chặt cỡ nào cũng không rách.

Xào nếp với nước cốt dừa

20 phút
  • Bắc chảo: Cho nếp đã ráo vào chảo lớn, rưới 200 ml nước cốt dừa và 1 muỗng canh muối.
  • Xào: Lửa vừa, đảo đều tay 12–15 phút tới khi nếp hút hết nước cốt và hạt săn lại, ráo mặt. Không phải xào chín — chỉ cho hạt se và ngấm béo.
  • Để nguội: Trút ra mâm, dàn mỏng cho nguội hẳn rồi mới gói. Nếp còn nóng thì lá chuối bị hấp hơi và mềm nhũn.
Đảo không đều là đáy chảo cháy còn mặt trên vẫn ướt. Dùng chảo rộng, để lửa vừa, và đảo từ dưới lên liên tục — mười lăm phút này quyết định đòn bánh cuộn có chặt được không.

Nắm nhân, cuộn đòn

1 giờ

Cả cái khó của bánh tét nằm ở khâu này:

  • Nắm nhân: Dàn đậu xanh thành tấm dài, đặt thanh thịt vào giữa rồi nắm bọc kín lại thành một cột tròn dài bằng chiều dài đòn bánh.
  • Trải lá: Xếp 2–3 tấm lá chuối chồng lên nhau, mặt xanh đậm quay ra ngoài, gân lá chạy ngang người gói.
  • Rải nếp: Rải nếp lên lá thành hình chữ nhật dày đều chừng 1,5 cm, chừa mép lá mỗi bên 4–5 cm.
  • Cuộn: Đặt cột nhân dọc chính giữa, nhấc mép lá gần người lên cuộn tròn lại, vừa cuộn vừa siết cho nếp ôm khít cột nhân.
  • Dằn và buộc: Gấp kín hai đầu, dựng đòn lên mặt bàn dằn vài cái cho nếp dồn xuống đều, rồi buộc dây thành 5–6 vòng cách đều nhau.
Nhân phải nằm đúng tâm. Đặt lệch thì khoanh bánh cắt ra có chỗ vỏ nếp dày cả đốt tay, chỗ mỏng dính gần rách — mà đó lại là thứ đập vào mắt đầu tiên khi bày lên đĩa.

Luộc và treo

8 giờ
  • Xếp nồi: Lót đáy nồi bằng lá thừa. Xếp đòn nằm ngang, chèn khít cho khỏi xô đẩy.
  • Luộc: Đổ nước ngập trên mặt bánh 5 cm, đun sôi rồi hạ lửa vừa. Luộc 6–8 tiếng tùy đòn to nhỏ.
  • Châm nước: Hai tiếng kiểm một lần, cạn thì châm nước sôi. Nửa chừng trở đòn một lần cho chín đều.
  • Vớt và treo: Vớt ra rửa qua nước lạnh cho sạch nhựa lá, rồi treo lên chỗ thoáng gió cho ráo hẳn. Đòn treo đứng thì nước tự chảy xuống, khỏi phải ép như bánh vuông.

Nghe lời má dặn

4 chỗ quyết định đòn bánh tét

Dằn đòn trước khi buộc

Cuộn xong, cầm đòn dựng thẳng đứng và gõ mạnh đầu xuống mặt bàn vài lần, đổi đầu làm lại. Nếp dồn xuống lấp hết khoảng trống, đòn chắc đều từ đầu tới cuối. Bỏ bước này thì luộc xong đòn phình chỗ này tóp chỗ kia, cắt khoanh ra méo mó.

Nhân phải nằm đúng tâm

Trước khi cuộn, đặt cột nhân xuống rồi lùi lại nhìn một lượt xem nó có nằm đúng giữa dải nếp không. Lệch một chút ở lúc trải thì lệch hẳn khi cuộn xong. Đây là thứ quyết định khoanh bánh nhìn có đẹp không, mà chỉ tốn năm giây để kiểm.

Hơ lá chuối, đừng gói lá sống

Lá chuối tươi giòn như giấy khô, cuộn nửa vòng là nứt dọc gân. Hơ nhanh qua lửa mỗi mặt vài giây — lá đổi sang xanh sẫm và dẻo hẳn, cuộn chặt cỡ nào cũng lành. Không có bếp lửa thì trụng nước sôi 10 giây rồi lau khô.

Treo cho ráo thay vì ép

Bánh chưng vuông thì phải ép, còn đòn bánh tét chỉ cần treo đứng nơi thoáng gió vài tiếng — nước tự chảy dồn xuống và thoát ra hai đầu. Treo đủ ráo thì đòn bánh chắc tay, cắt khoanh đứng miếng và để được lâu hơn hẳn.

Tới giờ cơm rồi!

Cắt khoanh dày cỡ đốt tay, dọn cùng dưa món

Tháo dây, bóc lá tới đâu cắt tới đó. Cách cắt gọn nhất là dùng chính sợi lạt: vòng quanh đòn bánh rồi kéo hai đầu cho lạt siết đứt — khoanh ra tròn đều, không bị dao kéo lệch. Mỗi khoanh dày chừng một đốt tay.

Trên mâm Tết miền Nam, bánh tét đứng cạnh dưa món (củ kiệu, cà rốt, đu đủ ngâm nước mắm đường) và thịt kho hột vịt. Vị chua ngọt giòn của dưa món là thứ cắt béo hiệu quả nhất cho khoanh bánh.

Gỡ rối cho bạn

Hỏi nhanh — đáp gọn

Mấy thắc mắc hay gặp nhất khi nấu món này lần đầu.

Bánh tét khác bánh chưng ở những chỗ nào?
Bốn chỗ. Dáng: đòn tròn dài, cắt thành khoanh — thay vì khối vuông cắt thành miếng tam giác. Lá: lá chuối thay lá dong, nên vỏ bánh không có màu xanh trong đặc trưng mà ngả sang trắng ngà. Nếp: thường được xào qua nước cốt dừa nên thoảng béo. Bảo quản: treo đòn lên và cắt dần, thay vì ép rồi để nguyên cái.
Cắt khoanh ra thấy vỏ nếp chỗ dày chỗ mỏng?
Do cột nhân đặt lệch tâm lúc trải nếp, hoặc cuộn không siết đều tay. Không sửa được cho đòn đã luộc, nhưng vẫn ăn ngon. Lần sau: rải nếp thành hình chữ nhật thật đều dày, đặt cột nhân xuống rồi lùi lại nhìn một lượt trước khi cuộn.
Làm bánh tét chuối thì đổi chỗ nào?
Bỏ hẳn đậu xanh và thịt, thay bằng chuối xiêm chín — loại chín kỹ, vỏ lấm tấm đen. Lột vỏ, xếp dọc thành cột như cột nhân mặn, rắc chút đường và muối. Nếp thì trộn thêm 100 g đậu đen đã luộc cho có màu và có chỗ nhai. Luộc ngắn hơn, chừng 5–6 tiếng. Bánh ngọt và không có thịt nên để được lâu hơn bản mặn.
Không có nồi to thì luộc bằng gì?
Gói đòn nhỏ lại — dài chừng 20 cm thay vì 40 cm — rồi luộc trong nồi thường, thời gian rút xuống còn 4–5 tiếng. Nồi áp suất cũng dùng được với đòn nhỏ, chừng 1,5 tiếng, nhưng vỏ nếp sẽ nhừ hơn và mất cái dẻo quánh của luộc chậm.
Đòn bánh treo được bao lâu?
Treo nơi thoáng gió, trời mát thì bản mặn được 2–3 ngày; miền Nam nóng thì cứ cất ngăn mát, ăn tới đâu hấp lại tới đó là dẻo. Phần đã cắt phải bọc kín mặt cắt lại, không thì nếp khô cứng và nứt. Thấy nhớt hoặc chua thì bỏ cả đòn.

Bài đăng ngày