Món Việt Ngon

Phố núi lên đèn…

Bún đỏ Buôn Ma Thuột nấu thẳng trong nồi, sợi ăn màu

Tô bún cọng to hơn bún thường, thả thẳng vào nồi nước lèo nên sợi ngấm đỏ cam từ trong ra chứ không phải chỉ chan nước đỏ lên trên. Màu ấy là gạch cua và dầu điều, không phải phẩm màu.

  • 2 giờ 30 phút
  • 4 người ăn
  • Vừa
  • 5 bước

Bản nấu nhanh — cho người muốn vô bếp liền

Đọc 30 giây là nắm được cả món. Cần cặn kẽ hơn thì xem phần chi tiết bên dưới.

Cần có gì

  • Bún cọng to 800 g — cỡ bằng chiếc đũa; thay được bằng bún bò Huế cọng lớn
  • Cua đồng xay 500 g · tôm khô hoặc tép 80 g · thịt heo bằm 200 g
  • Xương ống heo 600 g — hầm lấy nước ngọt
  • Lên màu: dầu điều 3 muỗng canh · cà chua 3 trái · gạch cua vớt được
  • Trứng cút 16 trái luộc bóc vỏ · tóp mỡ 80 g · hành phi
  • Rau trụng: rau cần nước 200 g · cải ngọt 200 g · giá 150 g
  • Dọn kèm: mắm tôm, ớt chưng, chanh

Trình tự 5 nhịp

  1. Hầm xương ống 2 lít nước trong 1 giờ, hớt bọt cho nước trong.
  2. Lọc cua đồng lấy nước, nấu lửa vừa cho riêu kết tảng rồi vớt ra.
  3. Phi hành tím với dầu điều, xào cà chua và gạch cua cho ra màu, trút vào nồi.
  4. Trộn riêu với tôm xay + thịt bằm, vo viên, thả vào nồi nấu chín.
  5. Thả bún vào nấu thẳng trong nồi 8–10 phút cho sợi ăn màu, rồi múc ra tô.
Đừng trụng bún riêng rồi chan nước lên như mấy tô bún khác — làm vậy sợi bún vẫn trắng, tô ra chỉ có nước đỏ. Cái tên "bún đỏ" nằm ở chính sợi bún.

Chuyện món ăn

Tô bún của buổi chiều tối trên phố núi

Bún đỏ là món của Buôn Ma Thuột, và là món ăn theo giờ. Hàng quán dọn ra lúc xế chiều, đông nhất khi trời tối hẳn, bán tới khuya. Có nguyên một khúc phố tối nào cũng chi chít quán bún đỏ, khách ngồi ghế nhựa thấp quanh nồi nước lèo đỏ au. Đi Buôn Ma Thuột mà tìm ăn bún đỏ vào buổi sáng thì thường là hụt.

Ba thứ làm nên cái tô này. Thứ nhất là sợi bún: to gần bằng chiếc đũa — xấp xỉ sợi bún bò Huế loại lớn chứ chưa tới mức sợi bánh canh, và mỗi hàng lại nhỉnh hơn kém nhau đôi chút. Thứ hai là cách nấu: bún thả thẳng vào nồi nước lèo chứ không trụng riêng, nên nó vừa nở ra vừa ngấm màu, ngấm vị. Thứ ba là màu đỏ, đến từ gạch cua, cà chua và dầu điều.

Nói cho rõ chỗ hay bị hiểu nhầm: hạt điều màu dùng nấu dầu điều là loại hạt nhỏ màu cam đỏ, đun nóng thì tiết ra dầu đỏ óng để lên màu món ăn — nó không phải hạt điều rang muối người ta vẫn ăn chơi, dù hai thứ cùng tên gọi tắt. Cùng thứ dầu này là cái làm nồi bún bò Huế và nồi cà ri có màu.

Nền vị thì quen thuộc với người Việt: riêu cua đồng. Nhưng riêu ở đây được trộn thêm tôm xay và thịt bằm rồi vo thành viên, nên không tơi như tảng riêu trong tô bún riêu mà chắc và đậm hơn. Cộng với sợi bún to, tô bún đỏ ăn no hơn hẳn — đúng kiểu một bữa tối gọn nhẹ mà chắc bụng.

Xách giỏ đi chợ

Nguyên liệu tươi rói

Bấm vào từng món khi đã bỏ vô giỏ — danh sách tự lưu lại, tắt trang mở lên vẫn còn. Chỉnh số người ăn, lượng nguyên liệu tự tính lại cho bạn.

Nấu cho
4 người
0/14 món

Nồi nước lèo

5 món

Viên riêu

4 món

Tô bún

5 món

Vô bếp thôi!

Năm nhịp — và nhịp cuối là chỗ khác mọi tô bún khác

Tiến độ nấu
0/5 bước

Hầm xương lấy nước ngọt

1 giờ
  • Chần trước: Xương ống chần qua nước sôi 3 phút, đổ bỏ nước đó rồi xả lại thật sạch. Bỏ bước này là nồi đục suốt.
  • Cho xương vào 2 lít nước lạnh, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, hầm 1 giờ, hớt bọt vài lần. Lọc lấy nước, bỏ xương.

Lọc cua, gạn riêu

20 phút

Bước này quyết định nồi có mùi cua thật hay không:

  • Lọc: Cua xay hoà với 1 lít nước, bóp kỹ rồi lọc qua rây, bỏ xác. Làm hai lần nước cho hết chất.
  • Gạn riêu: Bắc nước cua lên bếp, lửa vừa và tuyệt đối không khuấy. Riêu sẽ tự nổi lên kết thành tảng. Vớt riêu ra tô để riêng, giữ lại phần nước.
  • Gạch cua: Phần gạch vàng cam chưng riêng với chút dầu điều — đây là nửa phần màu của nồi, đừng để lẫn vào nước rồi tan mất.
Khuấy trong lúc riêu đang nổi là tan hết thành lợn cợn, vớt không được. Thấy mặt nồi lăn tăn thì hạ lửa xuống nữa, cứ để yên.

Lên màu và nêm nồi

15 phút
  • Phi thơm: Phi hành tím băm với 3 muỗng canh dầu điều, cho cà chua vào xào tới khi mềm nát, trút cả gạch cua đã chưng vào đảo đều.
  • Trút hỗn hợp đó vào nồi nước xương + nước cua. Nêm nước mắm, muối, chút đường. Nếm tới khi ngọt đậm, mặn vừa, thoảng chua là đạt.
  • Màu nồi lúc này phải là đỏ cam trong, không phải đỏ đục. Nhạt quá thì thêm dầu điều từng thìa một, đừng đổ ào.

Vo viên riêu, thả trứng cút

15 phút
  • Trộn riêu đã vớt với tôm xay, thịt bằm, hành tím băm, tiêu và chút nước mắm. Trộn tới khi khối riêu dẻo dính tay.
  • Vo viên cỡ trái nhãn, thả nhẹ vào nồi đang sôi lăn tăn. Viên nổi lên là chín. Thả trứng cút vào cùng cho ngấm màu.
Nhúng tay vào nước lạnh trước khi vo thì riêu không dính tay, viên ra tròn và mặt láng.

Nấu bún **thẳng trong nồi** — nhịp làm nên cái tên

10 phút

Tới đây thì đừng làm giống mọi tô bún khác:

  • Thả thẳng: Cho bún cọng to vào chính nồi nước lèo, nấu lửa vừa 8–10 phút. Sợi bún nở ra, ngấm màu và ngấm vị từ trong ra ngoài.
  • Trụng rau riêng: Rau cần và cải ngọt trụng nhanh rồi vớt ra ngay — bỏ vào nồi chung là rau vàng úa và nước lèo hoá chát.
  • Múc tô: Lót rau trụng và giá dưới đáy tô, múc bún cùng nước lèo lên, xếp viên riêu và trứng cút, rắc tóp mỡ với hành phi. Dọn kèm chén mắm tôm, ớt chưng và miếng chanh.

Nghe lời má dặn

4 chỗ quyết định tô bún đỏ

Bún càng to càng dễ, vì nó phải nấu trong nồi

Hai điều này đi liền nhau. Sợi bún thường mảnh quá, nấu trong nồi mươi phút là nát thành cháo — chỉ sợi to và chắc mới chịu được, và cũng chỉ nó mới ngấm màu mà vẫn còn cái sựt khi cắn. Cỡ đũa là vừa; nhỉnh hơn kém một chút không sao, nhưng đừng dùng bún sợi nhỏ thông thường.

Nồi nấu bún là nồi dùng một lần

Bún nhả tinh bột ra nước, nên nấu vài mẻ là nồi đặc lại. Nhà hàng bán cả buổi thì châm nước lèo dự trữ liên tục. Ở nhà, cách gọn nhất là chia nồi làm hai: giữ một phần nước lèo trong để châm thêm vào tô, phần còn lại mới dùng để nấu bún.

Mắm tôm để chén riêng

Bún đỏ ăn với mắm tôm là đúng bài, nhưng đánh thẳng vào nồi thì cả nhà phải theo. Dọn một chén nhỏ bên cạnh: người quen vị khuấy một muỗng vào tô mình, người lạ vị để nguyên. Ớt chưng cũng vậy — cay là chuyện của từng người.

Đỏ là do gạch cua và dầu điều, đừng đổ nhiều một lúc

Dầu điều cho từng thìa rồi nhìn màu, vì màu còn đậm thêm khi bún nhả tinh bột và khi nồi cạn bớt. Đổ ào một lần thì nước đục và có váng dầu đỏ nổi lềnh bềnh — nhìn là biết ngay bị lạm màu.

Tới giờ cơm rồi!

Tô bún chiều tối — no mà không nặng

Bún đỏ hợp bữa tối muộn hơn là bữa chính. Sợi to nên ăn một tô là chắc bụng, mà nước lèo cua thì nhẹ chứ không béo như nước xương suông. Ở Buôn Ma Thuột người ta ngồi ghế thấp quanh nồi, ăn xong đi tiếp — đúng kiểu quà chiều tối chứ không phải bữa cơm.

Nấu ở nhà thì nên nấu nồi vừa đủ ăn trong ngày. Riêu và nước lèo để tủ lạnh qua đêm được, nhưng bún thì phải nấu tới đâu ăn tới đó — sợi bún ngâm trong nồi qua đêm sẽ trương lên và bở.

Gỡ rối cho bạn

Hỏi nhanh — đáp gọn

Mấy thắc mắc hay gặp nhất khi nấu món này lần đầu.

Không mua được bún cọng to thì làm sao?
Dùng bún bò Huế cọng lớn là gần nhất, hoặc bánh canh bột gạo (sợi dai hơn một chút nhưng chịu nấu rất tốt). Điều duy nhất đừng làm là dùng bún sợi nhỏ thông thường — nấu mười phút trong nồi là nó nát thành cháo.
Nhà không ăn được cua đồng thì thay bằng gì?
Thay bằng tôm khô xay + thịt bằm cho phần viên riêu, và nấu nước lèo từ xương heo với tôm khô. Vẫn ra một tô ngon, chỉ là mất cái mùi cua đồng vốn là nền của món. Màu đỏ thì không ảnh hưởng gì, vì phần lớn đến từ dầu điều và cà chua.
Vì sao tô của tôi nước đỏ mà sợi bún vẫn trắng?
Vì bún được trụng riêng rồi mới chan nước lên. Đó chính là chỗ khác biệt của món này: bún phải nấu thẳng trong nồi nước lèo 8–10 phút. Sợi bún nở trong nước màu thì mới ăn màu vào ruột sợi, chứ nhúng qua thì chỉ dính màu ngoài rồi trôi.
Dầu điều tự nấu ở nhà được không?
Được và rẻ hơn nhiều. Cho 2 muỗng canh hạt điều màu vào 100 ml dầu ăn, đun lửa nhỏ tới khi dầu chuyển đỏ cam thì tắt bếp, vớt bỏ hạt. Đừng để dầu bốc khói — hạt cháy thì dầu ngả nâu và đắng. Lọc vào lọ dùng dần được cả tháng.

Bài đăng ngày