Món Việt Ngon

Sáng se lạnh phố núi Pleiku…

Phở khô Gia Lai sợi dai quyện tương đen, một món dọn hai tô

Đặc sản phố núi Pleiku mà dân địa phương quen kêu "phở hai tô": một tô phở trộn sợi nhỏ săn dai quyện tương đen, gà xé, hành phi thơm lựng — kề bên một tô nước dùng ninh xương ngọt trong. Một đũa phở, một muỗng nước, xen nhau tới giọt cuối cùng.

  • 1 giờ 30 phút
  • 4 người ăn
  • Vừa
  • 6 bước

Bản nấu nhanh — cho người muốn vô bếp liền

Đọc 30 giây là nắm được cả món. Cần cặn kẽ hơn thì xem phần chi tiết bên dưới.

Cần có gì

  • Phở khô Gia Lai 400 g — sợi nhỏ, mảnh, dai; kẹt lắm thay hủ tiếu khô sợi nhỏ
  • Gà ta 1 con (cỡ 1,5 kg) + xương heo 500 g — vừa thịt vừa nước dùng
  • Bò băm 200 g vo viên thả tô nước · hành tím 6 củ phi vàng · tóp mỡ tùy thích
  • Linh hồn: tương đen Gia Lai 3 muỗng canh (tương đậu nành lên men, sánh mịn) + xì dầu 2 muỗng canh
  • Rau ăn kèm: giá 200 g · xà lách + húng quế · hành lá, ngò · chanh 1 trái, ớt

Trình tự 7 nhịp

  1. Xương heo chần rửa sạch, ninh chung nồi với gà + hành gừng nướng — hớt bọt, liu riu, không quế hồi.
  2. Sau 30 phút vớt gà ra xé thịt; xương ninh tiếp cho ngọt; nêm muối, đường phèn, chút nước mắm nhẹ tay.
  3. Hành tím thái mỏng phi vàng giòn (làm nhiều nhiều); bò băm ướp tiêu hành, vo viên nhỏ.
  4. Trụng phở vừa tới còn dai, xóc ráo, trộn ngay muỗng mỡ hành phi cho sợi rời; giá trụng sơ.
  5. Tô trộn: phở + giá + gà xé + hành phi + tóp mỡ + hành ngò.
  6. Tô nước: nước dùng sôi bùng thả viên bò, chín nổi lên là múc, rắc hành ngò tiêu.
  7. Ăn kiểu Pleiku — rưới tương đen + xì dầu vô tô phở, trộn tách từng sợi, một đũa phở một muỗng nước.
Trụng phở quá tay là sợi nở bở, bết thành tảng — sợi phở khô quý nhất độ dai, trụng vừa tới, xóc ráo trộn mỡ liền.

Chuyện hai tô phở

Gọi một phở, bưng ra hai tô

Khách lần đầu tới Pleiku, sáng se lạnh ghé quán kêu "cho một phở khô", rồi ngơ ngác khi cô chủ bưng ra... hai tô — một tô phở trộn, một tô nước dùng bốc khói. Không ai dọn nhầm đâu: dân phố núi kêu món này là "phở hai tô", và cái tên mộc mạc đó đã theo món đi xa — năm 2012, phở khô Gia Lai được Tổ chức Kỷ lục châu Á đưa vào danh sách món ăn đạt "giá trị ẩm thực châu Á".

Nghe chữ "phở" mà đừng chờ mùi quế hồi: sợi phở khô xay từ bột gạo — dân Gia Lai chuộng gạo Phú Thiện — nhỏ mảnh cỡ sợi hủ tiếu, trụng xong vẫn săn dai chứ không mềm oặt; nước dùng chỉ ninh xương cho ngọt trong, thơm hành gừng nướng. Còn linh hồn của tô trộn là tương đen — đậu nành lên men với muối và mật mía, màu nâu đen, sánh mịn, mặn ngọt dịu, hũ tương ủ càng lâu càng dậy thơm.

Cái thú của món nằm ở nhịp ăn: rưới tương đen, trộn cho từng sợi phở tơi ra và áo đều, gắp một đũa đậm đà rồi húp một muỗng nước dùng thanh ngọt — cứ vậy xen nhau tới cuối bữa. Nấu ở nhà không khó, chỉ cần săn đúng hai thứ: gói phở khô và hũ tương đen — phần còn lại, công thức này lo.

Xách giỏ đi chợ

Nguyên liệu tươi rói

Bấm vào từng món khi đã bỏ vô giỏ — danh sách tự lưu lại, tắt trang mở lên vẫn còn. Chỉnh số người ăn, lượng nguyên liệu tự tính lại cho bạn.

Nấu cho
4 người
0/14 món

Nồi nước dùng & thịt

5 món

Phở khô & đồ trộn

5 món

Tương đen & nêm trộn

2 món

Rau ăn kèm

2 món

Vô bếp thôi!

6 bước ra cặp tô chuẩn Pleiku

Nồi nước dùng lên bếp trước, mọi thứ khác làm trong lúc chờ — tới giờ ăn chỉ còn trụng phở, ráp tô. Nhớ giùm một điều xuyên suốt: nước phải trong, sợi phải dai.

Tiến độ nấu
0/6 bước

Ninh nồi nước dùng trong veo

60 phút

Nước dùng phở khô chỉ cần một chữ: trong. Ngọt từ xương, không mượn mùi gia vị:

  • Chần xương: xương heo chần nước sôi 3 phút, đổ nước, rửa sạch vụn bẩn — bước nhỏ quyết định nồi nước trong.
  • Bắc nồi: xương + gà nguyên con + hành tím, gừng nướng đập giập + 3 lít nước + 1 muỗng cà phê muối; đun sôi, hớt bọt kỹ, hạ liu riu.
  • Vớt gà: sau 30 phút gà chín tới, vớt ra ngâm thau nước đá cho da săn thịt mọng; xương cứ ninh tiếp 30–45 phút nữa.
  • Nêm: muối + 1 muỗng cà phê đường phèn + chút nước mắm — nêm thanh nhẹ thôi, vì tô phở bên kia đã có tương đen lo phần đậm.
Không quế – hồi – thảo quả. Phở khô Gia Lai không mượn mùi phở Bắc: nồi nước chỉ ngọt xương, thơm hành gừng nướng — thả hồi quế vô là lạc tông liền.

Xé gà & vo viên bò

15 phút
  • Xé gà: gà nguội bớt thì lóc thịt, xé dải theo thớ miếng vừa gắp — đừng xé vụn; da thái sợi trộn chung, ai thích thì để.
  • Viên bò: bò băm trộn ½ muỗng cà phê tiêu + 1 muỗng canh hành tím băm + 1 muỗng cà phê nước mắm, vo viên cỡ đầu ngón cái — thả tô nước lúc dọn.
Bộ lòng gà làm sạch, luộc chín thái miếng thả tô nước là đúng kiểu nhiều quán Pleiku — nhà ăn được lòng thì đừng bỏ qua.

Phi hành & thắng tóp mỡ

15 phút
  • Hành phi: hành tím thái lát mỏng đều, thả vô dầu còn ấm rồi mới tăng lửa vừa, đảo tới vàng nhạt là vớt liền ra giấy thấm — hành còn chín tiếp, nguội là vàng ruộm giòn tan.
  • Tóp mỡ: mỡ heo xắt hạt lựu, thắng lửa vừa tới vàng giòn thì vớt; phần mỡ nước giữ lại — lát nữa trộn phở cho sợi rời, bóng đẹp.
Hành phi vàng sậm ngay trên chảo là ra tới dĩa thành đắng — nhớ vớt lúc vàng nhạt. Món này hành phi là mùi chủ đạo, phi hư là uổng cả tô.

Trụng phở — khúc sống còn

10 phút

Sợi phở dai hay bở là quyết định ở đây:

  • Nước sôi già, thả phở vô rũ tơi bằng đũa, trụng chừng 1 phút (coi thêm hướng dẫn trên bao bì) — nếm thử thấy sợi mềm ngoài mà còn săn dai ở lõi là vớt.
  • Xóc thiệt ráo, trút ra thau, trộn ngay 1 muỗng mỡ hành phi (hoặc dầu ăn) cho sợi rời và bóng.
  • Giá trụng nhanh 10 giây, vớt để ráo.
Sợi phở khô còn hút nước tiếp sau khi vớt — thà vớt sớm 10 giây còn hơn trễ 10 giây, ra tô là sợi vừa tới.

Ráp tô phở trộn

5 phút
  • Chia phở ra tô, lót giá trụng, phủ gà xé, rắc hành phi hào phóng + tóp mỡ + hành ngò + tiêu.
  • Dọn kèm chén tương đen + xì dầu — tương nêm lúc ăn mới đúng kiểu, khỏi lo tô mặn tô lạt.
Tô trộn "chuẩn quán" nhìn xuống phải đủ bốn màu: sợi phở trắng ngà, gà vàng nhạt, hành phi nâu óng, hành ngò xanh — thiếu màu nào bổ sung màu đó.

Tô nước dùng & dọn "hai tô"

5 phút
  • Nước dùng sôi bùng, thả viên bò vô — viên nổi lên chừng 1–2 phút là chín; nếm lại lần cuối.
  • Múc ra tô nhỏ hơn tô phở, rắc hành ngò + tiêu, thêm lòng gà nếu có.
  • Dọn mỗi người một cặp tô kề nhau + chén tương đen — đúng bộ "phở hai tô" phố núi.
Cách ăn đúng điệu: rưới tương đen + xì dầu vô tô phở, trộn tách từng sợi cho tơi, gắp một đũa phở rồi húp một muỗng nước dùng — xen nhau vậy tới cuối bữa.

Nghe lời má dặn

7 bí quyết cho đúng chất phở phố núi

Món này nguyên liệu không cầu kỳ, nhưng có mấy chỗ "lệch một ly đi một dặm" — đọc trước cho chắc tay.

Sợi phở là "căn cước" của món

Sợi bột gạo nhỏ mảnh, trụng xong vẫn săn dai — đó là thứ làm phở khô ra phở khô. Ngoài Gia Lai cứ đặt online gói "phở khô Gia Lai"; kẹt lắm thay hủ tiếu khô sợi nhỏ. Bánh phở tươi kiểu Bắc thì đừng — mềm oặt, trộn là nát.

Tương đen ủ càng lâu càng thơm

Đậu nành lên men với muối và mật mía cho hũ tương nâu đen sánh mịn, mặn ngọt dịu — không gắt như xì dầu, không ngọt lự như tương chấm gỏi cuốn. Mua được hũ ngon cứ cất ngăn mát, ăn dần được rất lâu.

Nước trong là danh dự

Chần xương, hớt bọt, ninh liu riu không đậy vung — nước dùng trong veo nhìn thấu đáy tô mới đạt. Món này nước đục là mất nửa cái đẹp của cặp tô.

Hành phi phải hào phóng

Quán Pleiku rắc hành phi phủ vàng mặt tô chứ không rắc lấy lệ — mùi thơm của nó dẫn cả tô trộn. Tự phi thơm hơn hành mua sẵn nhiều, và nhớ vớt lúc vàng nhạt.

Trụng phở canh từng chục giây

Sợi nhỏ nên chín rất nhanh, lại còn hút nước sau khi vớt — canh đồng hồ, nếm thử liên tục. Vớt đúng lúc, sợi phở dai ngon tới miếng cuối cùng.

Viên bò thả lúc nước sôi bùng

Nước sôi già làm mặt viên bò se lại tức thì — viên săn, ngọt, không tan vụn làm đục nước. Thả vô nước chưa sôi là viên bở, nồi nước lợn cợn.

Tô nước không phải để chan

Đổ tô nước vô tô phở là thành món khác liền, mất cái thú sợi trộn đậm đà. Húp riêng, ăn xen kẽ — một bên đậm một bên thanh, đó mới là "phở hai tô".

Tới giờ cơm rồi!

Dọn mâm kiểu "hai tô" phố núi

Trước mặt mỗi người là một cặp tô: tô phở trộn ấm, tô nước dùng bốc khói, chén tương đen để giữa bàn ai nêm nấy. Sáng cuối tuần trời mát mà dọn bộ này ra, cả nhà lạ miệng — có người ăn xong còn đòi "phở gì mà vui vậy".

Nhịp ăn cứ thong thả: trộn tô phở cho từng sợi áo tương, gắp một đũa, húp một muỗng nước, thêm lá húng quế bẻ đôi — ăn tới đâu ấm bụng tới đó, đúng kiểu sáng se lạnh cao nguyên.

Mê kiểu "tô khô + chén nước riêng" này thì nhà mình còn bài hủ tiếu Nam Vang — bản khô cũng dọn kèm chén nước lèo. Còn hôm nào thèm phở nước nghi ngút đúng nghĩa, đã có phở bò, phở gà chờ sẵn.

Gỡ rối cho bạn

Hỏi nhanh — đáp gọn

Mấy thắc mắc hay gặp nhất khi nấu món này lần đầu.

Tên là "phở" mà sao chẳng giống phở?
Đúng vậy — nó chỉ mượn chữ "phở" thôi: sợi nhỏ dai chứ không mềm dẹt, nước dùng không quế hồi, và dọn hai tô ăn trộn chứ không chan. Cứ coi đây là một món riêng của Tây Nguyên. Còn thèm phở nước "chính chủ" thì nhà có bài phở bò, phở gà.
Không mua được sợi phở khô Gia Lai thì sao?
Gói phở khô để được rất lâu, nên đặt online từ các tiệm đặc sản Gia Lai một lần vài gói là tiện nhất. Thay thế gần nhất là hủ tiếu khô sợi nhỏ dai — hơi khác một chút nhưng vẫn ra tinh thần món. Đừng dùng bánh phở tươi — mềm, trộn là nát.
Không có tương đen Gia Lai, pha thay thế được không?
Được, gần đúng: 2 muỗng canh tương đen (hoisin) + 1 muỗng canh tương hột xay + chút nước, đun nhỏ lửa cho sánh mịn rồi để nguội. Nhưng nói thiệt lòng, đúng bài nhất vẫn là đặt hũ tương đặc sản — để được lâu, đáng công chờ ship.
Bản gà với bản bò khác nhau chỗ nào?
Quán Pleiku thường có hai bản: bản gà như bài này (gà xé tô trộn, nước ninh xương heo – gà) và bản bò — tô trộn phủ thịt heo bằm xào hành, tô nước ninh xương bò thả bò tái hoặc bò viên. Tô nước có viên bò băm như công thức này là kiểu nhiều quán vẫn dọn kèm bản gà — gọn một nồi mà đủ vị.
Làm trước được những gì?
Gần hết: nước dùng ninh trước, để ngăn mát 2–3 ngày hoặc trữ đông cả tháng; hành phi cất hũ kín 1–2 tuần; gà xé đậy kín ngăn mát 2 ngày. Riêng phở thì ăn tới đâu trụng tới đó — trụng trước để tủ là bết dính, mất dai.
Tô phở trộn bị bết thành tảng — sao vậy?
Ba thủ phạm: trụng quá tay, quên xóc ráo trộn mỡ, hoặc trụng xong để lâu mới ăn. Cứu liền tại bàn: chan một muỗng nước dùng nóng vô tô, dùng đũa tách sợi trộn lên là tơi lại ngay — mẹo này dân Gia Lai xài hoài.

Bài đăng ngày