Món Việt Ngon

Mâm cỗ ngày Tết, đĩa đỏ đặt chính giữa…

Xôi gấc đỏ cam bóng mỡ, đóng khuôn xắt miếng

Đĩa xôi đỏ cam của mâm cỗ: thịt gấc bóp với chút rượu trắng, trộn vào nếp rồi đem hấp, quyện nước cốt dừa và đường nên hạt nào cũng bóng mỡ và đứng màu. Ép chặt vào khuôn, úp ra đĩa là một khối đứng nguyên hình, xắt miếng như xắt bánh.

  • 1 giờ 30 phút (+ ngâm nếp 8 giờ)
  • 6 người ăn
  • Vừa
  • 5 bước

Bản nấu nhanh — cho người muốn vô bếp liền

Đọc 30 giây là nắm được cả món. Cần cặn kẽ hơn thì xem phần chi tiết bên dưới.

Cần có gì

  • Nếp cái hoa vàng 600 g — ngâm 8 giờ với 1 muỗng cà phê muối
  • Gấc chín 1 quả cỡ vừa — lấy phần thịt đỏ bám quanh hạt
  • Rượu trắng 1 muỗng canh · muối ¼ muỗng cà phê — bóp với thịt gấc
  • Nước cốt dừa 150 ml · đường 80 g — trộn vào sau khi xôi chín
  • Dừa nạo sợi 50 g — rắc lên mặt lúc dọn

Trình tự 5 nhịp

  1. Bổ gấc, nạo hết phần thịt đỏ bám quanh hạt, bóp với rượu trắng và muối, để 30 phút.
  2. Nếp ngâm 8 giờ, vo lại, để ráo 20 phút, rồi bóp chung với thịt gấc cho đỏ đều.
  3. Hấp 40 phút, giữa chừng xới tơi một lần.
  4. Trộn nước cốt dừa đã nấu tan đường vào xôi nóng, đảo đều, hấp tiếp 10 phút.
  5. Ép vào khuôn có lót màng bọc, úp ra đĩa, rắc dừa nạo.
Cho đường vào trước khi hấp là hỏng: đường hút nước của hạt nếp, xôi ra vừa cứng vừa sượng lõi. Đường và nước cốt dừa chỉ trộn khi xôi đã chín, rồi hấp thêm mười phút cho ngấm.

Chuyện món ăn

Màu đỏ ấy không nhuộm được bằng gì khác

Trong mâm cỗ Tết miền Bắc, đĩa xôi gấc gần như luôn được đặt chính giữa. Màu đỏ là màu của may mắn, nên cỗ cưới, cỗ Tết, giỗ chạp — chỗ nào cần một đĩa xôi trang trọng thì chỗ đó có xôi gấc.

Cái đỏ ấy đến từ lớp thịt mềm bám quanh hạt gấc, không phải từ ruột quả. Bổ quả gấc chín ra sẽ thấy một khối hạt đen xếp chặt, mỗi hạt bọc trong một lớp thịt đỏ sẫm dày chừng vài milimét. Nạo lấy đúng lớp đó, bóp với chút rượu trắng cho nó tách khỏi hạt và tan đều, rồi trộn vào nếp — thế là xong phần màu.

Nếp trộn màu xong thì đem đồ — chữ nhà bếp quen dùng cho món nếp, nghĩa là làm chín bằng hơi nước chứ không nấu trong nước; nồi hấp xôi truyền thống gọi là chõ, xửng hấp thường cũng thay được.

Chút rượu trắng trong công thức làm hai việc cùng lúc: giúp thịt gấc rời khỏi hạt dễ hơn, và giữ cho màu đỏ ăn sâu vào hạt nếp thay vì chỉ bám ngoài. Đồ xong rượu bay hết, không còn lại mùi nào.

Khâu cuối cùng — ép khuôn — mới là thứ làm đĩa xôi gấc khác đĩa xôi thường. Xôi nóng ép chặt vào khuôn tròn, khuôn hoa hay khuôn vuông, để nguội bớt rồi úp ra, cắt thành từng miếng như cắt bánh. Đặt lên mâm cỗ, nó đứng vững thành khối chứ không xẹp, và mỗi người gắp một miếng gọn gàng.

Xách giỏ đi chợ

Nguyên liệu tươi rói

Bấm vào từng món khi đã bỏ vô giỏ — danh sách tự lưu lại, tắt trang mở lên vẫn còn. Chỉnh số người ăn, lượng nguyên liệu tự tính lại cho bạn.

Nấu cho
6 người
0/10 món

Nếp

2 món

Gấc

3 món

Trộn sau khi chín

3 món

Dụng cụ

2 món

Vô bếp thôi!

5 bước ra thành phẩm để đời

Tiến độ nấu
0/5 bước

Lấy thịt gấc, bóp rượu

40 phút

Làm trước tiên vì còn phải để ngấm 30 phút:

  • Bổ quả: Bổ đôi quả gấc, dùng thìa nạo lấy toàn bộ khối hạt kèm lớp thịt đỏ bám quanh. Phần cùi vàng sát vỏ thì bỏ, nó nhạt màu và hơi đắng.
  • Bóp rượu: Cho khối hạt vào bát to, rưới 1 muỗng canh rượu trắng và ¼ muỗng cà phê muối, bóp bằng tay cho thịt đỏ tuột hết khỏi hạt.
  • Để ngấm: Để yên 30 phút. Sau đó nhặt bỏ hạt đen, giữ lại phần thịt đỏ sánh.
Đeo găng khi bóp gấc — màu đỏ bám vào móng tay mấy ngày mới hết. Không có găng thì bôi chút dầu ăn lên tay trước khi làm.

Ngâm nếp và trộn màu

8 giờ
  • Ngâm: Vo nếp 2–3 nước, ngâm ngập nước lạnh 8 giờ. Ngâm tối hôm trước, sáng làm là vừa.
  • Để ráo: Vo lại nhẹ, đổ ra rá để đứng 20 phút. Nếp cho xôi gấc phải ráo hơn xôi thường vì lát nữa còn thêm nước cốt dừa.
  • Trộn gấc: Trút thịt gấc vào nếp, bóp và xóc bằng tay cho tới khi không còn hạt nếp trắng nào. Đây là lúc quyết định màu — bóp kỹ thì đỏ đều từ ngoài vào trong.
Đừng cho đường vào lúc này. Đường hút nước ngược ra khỏi hạt nếp, đồ bao lâu cũng còn lõi cứng — và đó là lỗi làm hỏng đĩa xôi gấc nhiều nhất.

Đồ lần một

40 phút
  • Vào chõ: Trải nếp đã trộn gấc lên xửng, dàn bằng mặt, chọc vài lỗ thông hơi. Lót khăn xô dưới vung.
  • Đồ: Lửa vừa, 40 phút tính từ khi nước sôi mạnh.
  • Xới giữa chừng: Phút thứ 20 mở ra xới tơi từ dưới lên rồi đậy lại. Chõ đầy như thế này rất dễ chín không đều.

Trộn cốt dừa, đồ lần hai

15 phút
  • Nấu nước cốt: Đun 150 ml nước cốt dừa với 80 g đường trên lửa nhỏ cho tan hết, đừng để sôi bùng. Nếm thử độ ngọt ở bước này.
  • Trộn: Rưới từ từ vào xôi đang còn nóng, đảo nhẹ tay bằng đũa cả cho thấm đều. Rưới một lúc hết là chỗ ướt chỗ khô.
  • Đồ tiếp: Đậy vung đồ thêm 10 phút cho hạt nếp uống hết phần nước cốt.
  • Mở ra thấy hạt bóng mỡ, rời nhau, màu đỏ cam đậm lên là đạt.
Nếm lại lần cuối ở đây. Nhạt thì rắc thêm chút đường rồi đảo, đồ thêm 3 phút. Sau khi ép khuôn thì không chỉnh được nữa.

Ép khuôn, úp ra đĩa

15 phút
  • Lót khuôn: Lót màng bọc kín lòng khuôn, để thừa mép ra ngoài cho dễ nhấc.
  • Ép: Xúc xôi nóng vào khuôn, dùng mặt sau thìa ép thật chặt và đều tay, nhất là bốn góc. Ép lỏng thì úp ra là khối xôi vỡ.
  • Để nguội bớt: Để 10 phút cho khối xôi định hình rồi mới úp ra đĩa, nhấc màng bọc ra.
  • Trang trí: Rắc dừa nạo sợi lên mặt. Xắt miếng vuông hoặc miếng tam giác khi dọn.

Nghe lời má dặn

4 chỗ quyết định đĩa xôi gấc

Đường vào sau, không vào trước

Đây là lỗi kinh điển của món này. Trộn đường vào nếp sống thì đường rút nước ngược ra khỏi hạt, đồ bốn mươi phút vẫn còn lõi cứng trắng ở giữa, mà nhìn ngoài thì tưởng chín. Trộn sau khi xôi đã chín rồi đồ thêm mười phút — hạt ngấm ngọt mà vẫn dẻo.

Bóp gấc bằng tay, đừng xay

Có người cho cả khối hạt vào máy xay cho nhanh. Xay thì hạt đen vỡ ra, vị đắng và chát trộn thẳng vào xôi, mà màu lại xỉn đi vì lẫn mảnh hạt. Bóp tay mất năm phút, thịt đỏ tuột ra sạch còn hạt vẫn nguyên để nhặt bỏ.

Chọn quả gấc chín tới

Vỏ phải đỏ cam đều, gai nở và thưa, cầm nặng tay. Quả còn vàng hay còn đốm xanh thì lớp thịt mỏng, màu nhạt, phải dùng gấp đôi lượng mà đĩa xôi vẫn hồng nhạt chứ không đỏ. Mua nửa quả cắt sẵn cũng được, miễn nhìn thấy lớp thịt đỏ dày bám quanh hạt.

Ép khuôn lúc xôi còn nóng

Xôi nguội thì hạt đã se mặt, ép cách mấy cũng không dính vào nhau, úp ra là rời từng mảng. Ép ngay lúc còn hầm hập, ép chặt và đều tay, để nguội mười phút trong khuôn rồi mới úp — khối xôi ra sắc cạnh, xắt miếng không vỡ.

Tới giờ cơm rồi!

Đặt chính giữa mâm, xắt miếng như xắt bánh

Xôi gấc lên mâm cỗ thì đóng khuôn rồi xắt thành từng miếng, mỗi người gắp một miếng. Đĩa để nguội vẫn ngon, thậm chí nguội rồi mới thấy rõ vị nếp và cái béo hậu của nước cốt dừa.

Ngày thường thì khỏi cần khuôn: xới vun lên đĩa, rắc dừa nạo, ăn nóng với muối vừng hoặc chấm chút đường. Trẻ con hay thích ăn kiểu này hơn.

Gỡ rối cho bạn

Hỏi nhanh — đáp gọn

Mấy thắc mắc hay gặp nhất khi nấu món này lần đầu.

Không mua được gấc tươi thì thay bằng gì?
dầu gấc bán sẵn dạng chai — trộn 3 muỗng canh vào nếp trước khi đồ là lên màu đỏ cam khá giống. Đổi lại mất hẳn mùi thơm riêng của thịt gấc tươi và màu hơi phẳng, không có chiều sâu. Gấc đông lạnh (loại đã tách thịt, đóng gói) thì gần với tươi hơn nhiều, rã đông rồi dùng như thường.
Xôi đỏ ở ngoài mà trắng ở trong là vì sao?
Do bóp gấc chưa kỹ. Thịt gấc phải được xoa vào từng hạt nếp cho tới khi không nhìn thấy hạt trắng nào nữa, việc này mất chừng 3–4 phút bóp thật lực. Trộn qua loa bằng đũa thì màu chỉ bám mặt ngoài, đồ xong xới lên là lộ ra lõi trắng.
Ép khuôn xong bị vỡ khi úp ra, làm sao?
Hai nguyên nhân: ép lúc xôi đã nguội, hoặc ép chưa đủ chặt. Chữa bằng cách cho xôi trở lại khuôn, hấp lại 5 phút cho nóng mềm, rồi ép lại thật lực và để nguội 10 phút mới úp. Lót màng bọc cũng giúp nhiều — úp ra chỉ việc kéo màng.
Làm trước một ngày được không?
Được, nhưng phải hấp lại. Ép khuôn xong bọc kín để ngăn mát; hôm sau đem cả khối hấp 10–12 phút là mềm dẻo trở lại, rồi mới úp ra đĩa và rắc dừa. Đừng quay lò vi sóng — mặt ngoài dai lại còn lõi vẫn lạnh.

Bài đăng ngày