Kiểu món
Xôi — nếp đồ chín, hạt căng còn rời
Các thức xôi cho quà sáng và mâm cỗ: xôi gấc đỏ cam, xôi xéo, xôi ngũ sắc, xôi mặn Sài Gòn. Xôi đạt là nếp đồ chín tới, hạt căng bóng mà còn rời — không nát, không sượng. Ngâm nếp bao lâu, đồ mấy lượt, từng trang đều dặn kỹ.
Xôi xéo
Gói xôi quà sáng của Hà Nội: hạt nếp vàng ươm bóng mỡ gà, trên mặt phủ lát đậu xanh xắt mỏng như giấy, rắc hành phi giòn tan. Cái tên "xéo" nói đúng cái nghề của nó — nghề đưa dao xéo qua nắm đậu.
Xôi mặn Sài Gòn
Hộp xôi quen thuộc của xe xôi đầu hẻm: nếp trắng dẻo mềm, trên mặt chất đầy lạp xưởng chiên, chà bông, trứng cút, mỡ hành rồi rưới xì dầu. Không có công thức cố định nào — đây là món xếp chồng, thích gì thêm nấy.
Xôi đậu xanh
Đĩa xôi quen tay của nhiều nhà: nếp trắng dẻo bóng, hạt đậu xanh vàng nhạt nằm rải đều trong từng thìa, chấm với muối vừng giã thô. Đậu và nếp ngâm riêng nhưng hấp chung một lượt — cả món gọn trong hai thứ và một nhúm muối.
Xôi gà
Đĩa xôi trắng dẻo phủ kín thịt gà xé sợi vàng nhạt, rưới mỡ hành xanh bóng và rắc hành phi giòn. Gà luộc vừa chín rồi xé tay dọc thớ nên sợi dài và còn ngọt nước, không tơi vụn như xé bằng nĩa.
Xôi gấc
Đĩa xôi đỏ cam của mâm cỗ: thịt gấc bóp với chút rượu trắng, trộn vào nếp rồi đem hấp, quyện nước cốt dừa và đường nên hạt nào cũng bóng mỡ và đứng màu. Ép chặt vào khuôn, úp ra đĩa là một khối đứng nguyên hình, xắt miếng như xắt bánh.
Xôi ngũ sắc
Một mẻ nếp chia làm năm, mỗi phần ngâm một thứ nước lá rồi hấp riêng: trắng, xanh lá dứa, vàng nghệ, đỏ gấc, tím lá cẩm. Xới ra bày sát nhau thành bông hoa năm cánh, cánh nào cũng đủ dẻo và thơm mùi riêng của thứ nhuộm nó.