Chuyện món ăn
Màu ở đây đều lấy từ cây lá, không thứ nào là phẩm
Xôi ngũ sắc là mâm xôi của ngày hội vùng cao Tây Bắc — hội xuống đồng, đám cưới, ngày Tết của bản. Đồng bào Thái ở vùng Mường Lò nổi tiếng với mâm xôi này, và cách bày cũng thành lệ: năm phần xôi xếp sát nhau trên một cái mâm tròn, thành bông hoa năm cánh.
Năm màu ấy đều lấy từ cây lá quanh nhà. Lá cẩm đun lên cho nước tím sẫm. Nghệ tươi giã vắt ra nước vàng nghệ. Lá dứa xay lọc lấy nước xanh non. Gấc cho màu đỏ cam. Còn cánh thứ năm thì để nguyên màu trắng của hạt nếp — không nhuộm cũng là một màu.
Điều đáng nói là mấy thứ nước lá đó không chỉ cho màu mà còn cho mùi. Cắn vào cánh xanh nghe thoảng mát mùi lá dứa, cánh vàng thì hăng ấm mùi nghệ. Đây là chỗ mà phẩm màu công nghiệp không thay được: nó cho đúng màu nhưng cánh nào cũng nhạt thếch như nhau.
Làm mâm này tốn công thật — năm phần nếp, bốn thứ nước màu, và phải đồ sao cho các màu không dính vào nhau. Nhưng công nằm hết ở khâu chuẩn bị chứ không ở khâu nấu: pha xong bốn thứ nước rồi thì cứ ngâm qua đêm, sáng ra đồ là xong. Và mâm xôi bưng ra thì không món nào trên bàn tranh được chỗ với nó.